Οργανισμός που την προκαλεί: Phytophtora infestans
Αυτός ο κατώτερος μύκητας συναντάται εκεί όπου καλλιεργούνται πατάτες και άλλες σολανώδεις καλλιέργειες.Αυτός ο μύκητας είναι υπεύθυνος για τη μεγάλη έλλειψη (λιμός) πατάτας στην Ιρλανδία το 1840.
Εύρος ξενιστών:
Ο μύκητας Phytophtora infestans μολύνει μόνο την πατάτα και την τομάτα, και σπάνια αναπτύσσει φυσικά υβρίδια, τα οποία μπορεί να μολύνουν και άλλα φυτά (καπνό,...) επίσης.
Εμφάνιση και σημασία:
Ο περονόσπορος είναι μια από τις σημαντικότερες ασθένειες της πατάτας και εμφανίζεται σε υγρά εδάφη και χώρες του κόσμου. Εντός της Ε.Ε. , οι δυτικές, βόρειες και - σε υγρά έτη - οι κεντρικές περιοχές προσβάλλονται από αυτόν τον μύκητα. Επειδή ο μύκητας χρειάζεται νερό για εξάπλωση και εισβολή στον φυτικό ιστό, τα νότια κράτη είναι συνήθως απαλλαγμένα από αυτό το παθογόνο. Όταν οι εξωτερικές συνθήκες είναι καλές για το μύκητα, και υπάρχει αρκετή υγρασία, στα νότια κράτη μπορεί να προκαλέσει επιδημικές ασθένειες, αλλά ποτέ κατά τη διάρκεια των θερμότερων μηνών. Σε θερμοκρασίες πάνω από 30ºC ο μύκητας υποχωρεί ή πεθαίνει.
Ο περονόσπορος μπορεί να καταστρέψει ολόκληρους τους αγρούς πατάτας, και στα κράτη με υγρές καιρικές συνθήκες η προστασία ενάντια σ’ αυτό το μύκητα είναι απολύτως απαραίτητη. Μπορεί να καταστρέψει την καλλιέργεια εξαιρετικά ευαίσθητων ποικιλιών, όπως η Russet Burbank κάτω από υγρές καιρικές συνθήκες.
Η σημαντικότητα αυτού του μύκητα είναι μεγαλύτερη από των άλλων, οι οποίοι είναι ασθένειες καραντίνας!
Συμπτώματα και ασθένειες που συγχέονται:
περονόσπορος προκαλεί συμπτώματα στο φύλλωμα και στους κονδύλους. Τα προσβεβλημένα φύλλα έχουν έναν σκούρο πράσινο-καστανό χρωματισμό (εικόνα), σαπίζουν και αργότερα ξηραίνονται. Νωρίς το πρωί ή κάτω από πολύ υγρές συνθήκες το μολυσμένο μέρος του φύλλου εμφανίζει μικρά, άσπρα άκρα (εικόνα), τα οποία είναι οι καρποφορίες του μύκητα με τα σπόρια τα οποία βγαίνουν από το φύλλο. Ο μύκητας είναι υποχρεωτικό παράσιτο, και τα σπόρια του δεν αναπτύσσονται σε νεκρή επιφάνεια. Οι μολυσμένοι κόνδυλοι έχουν λίγα εξωτερικά συμπτώματα, το περίδερμα είναι καστανό και λίγο ζαρωμένο. Σε εγκάρσια τομή των κονδύλων, η σάρκα είναι καστανή και ο χρωματισμός αρχίζει κάτω από το περίδερμα . Ο χρωματισμός είναι μερικές φορές ασυνεχής και ποτέ δεν προκαλεί εσωτερικό δακτύλιο στον κόνδυλο.
Ο περονόσπορος συχνά συγχέεται με τον ιό Υ της πατάτας. Η ξήρανση που προκαλείται από τον ιό δεν έχει σκούρο πράσινο-καστανό χρώμα. Μην ελέγχεται το ξηρά φύλλα, μόνο τα ζωντανά μέρη. Ο ιός προκαλεί μικρές μελανές κηλίδες ή μικρό έως μεγαλύτερο μαύρο χρωματισμό των νεύρων στην κάτω επιφάνεια των φύλλων. Ο περονόσπορος ποτέ δεν προκαλεί αυτά τα συμπτώματα, αλλά αναπτύσσει άσπρους δακτυλίους σε υγρές συνθήκες. Η αλτερναρίωση (Αlternaria solani) μπορεί να προκαλέσει παρόμοια συμπτώματα, αλλά η Αlternaria εμφανίζεται σε ξηρό και ζεστό καιρό ενώ η Phytophtora προτιμά υγρές και πιο δροσερές περιβαλλοντικές συνθήκες.
Η αλτερναρίωση προκαλεί περισσότερες καστανές κηλίδες στα φύλλα και έχουν ένα συγκεκριμένο ομόκεντρο σχέδιο.
Τα συμπτώματα του περονόσπορου συγχέονται μερικές φορές με τα συμπτώματα άλλων παθογόνων. Η μόλυνση με Fusarium (ξηρή σήψη)οδηγεί σε ομόκεντρες ζαρώσεις, συχνά στην άκρη του στελέχους και στον κόνδυλο η σάρκα είναι μαύρη με άσπρο μυκήλιο έξω από τον κόνδυλο. Ο περονόσπορος ποτέ δεν αναπτύσσει το μυκήλιό του εκεί. Η προσβολή από Phoma (φόμα) προκαλεί παρόμοια συμπτώματα αλλά το λευκό μυκήλιο αναπτύσσεται στις κοιλότητες που προκαλούνται από το μύκητα. Η βακτηριακή καστανή σήψη προκαλεί καστανό αποχρωματισμό, αλλά διαμορφώνει ένα δακτύλιο ενώ ο περονόσπορος δεν προκαλεί ποτέ δακτύλιο. Η εσωτερική κηλίδωση σκουριάς προκαλεί παρόμοιες καστανές κηλίδες, αλλά αυτές εξαπλώνονται παντού στη σάρκα και δεν ξεκινούν από το περίδερμα.
Ο κύκλος της ασθένειας:
Ο μύκητας έχει δύο εγγενείς τύπους αναπαραγωγής. Όταν υφίστανται και οι δύο, το παθογόνο μπορεί να αναπτυχθεί με εγγενή πολλαπλασιασμό των σπορίων, τα οποία μπορεί να διαβιώσουν το χειμώνα στο νεκρό φυτικό ιστό. Στην παρουσία μόνο του ενός εγγενή τύπου, ο εγγενής πολλαπλασιασμός είναι αδύνατος. Έτσι ο μύκητας διαχειμάζει στο μολυσμένους κονδύλους πατάτας ως μυκήλιο. Στα νότια κράτη όπου ο χειμώνας δεν είναι βαρύς, τα μολυσμένα φυτά μπορούν να επιβιώσουν τον χειμώνα (πατάτα, τομάτα) και ο νότιος αέρας μπορεί να μεταφέρει τα σπόρια στα βόρεια κράτη. Η εγγενής διαχείμαση συνήθως οδηγεί σε επιδημίες πολύ νωρίς, και η εγγενής μορφή (A2) είναι παρούσα σε όλα τα κράτη της Ε.Ε..
Ο μύκητας δεν μπορεί να ζήσει χωρίς νερό. Τα σπόρια (εγγενή και αγενή επίσης) διαμορφώνουν μικρά ζωοσπόρια, τα οποία χρειάζονται ρέων νερό για τη μετακίνησή τους. Τα ζωοσπόρια είναι η μολυσματική μορφή του μύκητα. Για την εισβολή τους στον φυτικό ιστό μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα φακίδια του κονδύλου, τις τρύπες αναπνοής των φύλλων, αλλά μπορούν να πιέσουν ενεργά προς τα έξω το ανώτερο κυτταρικό τοίχωμα των φύλλων της πατάτας. Τα σπόρια ξεπλένονται από τη βροχή ή την άρδευση και μολύνουν τον κόνδυλο, ενώ μυκηλιακή προσβολή κατά μήκος του στελέχους είναι αδύνατη.
Μετά από τη μόλυνση ο μύκητας ζει ως υποχρεωτικό παράσιτο μεταξύ των κυττάρων. Υπάρχει ένα μικρό χρονικό διάστημα μεταξύ της μόλυνσης και της εμφάνισης των συμπτωμάτων που ονομάζεται χρόνος επώασης κατά το οποίο ο μύκητας είναι παρών αλλά μη ορατός. Μερικά χημικά σκευάσματα μπορούν να σταματήσουν την εισβολή ακόμα και σε αυτό το στάδιο.
Μέσω του εγγενούς πολλαπλασιασμού, ο μύκητας μπορεί εύκολα να συγκεντρώσει γονίδια ανθεκτικά ενάντια στα ζιζανιοκτόνα και μολυσματικά γονίδια ενάντια στις ποικιλίες με κάθετη ανθεκτικότητα. Αυτές οι σύνθετες φυλές εμφανίζονται συχνά στην Ε.Ε.
Έλεγχος:
Ο γενετικός έλεγχος με τη χρήση ανθεκτικών ποικιλιών δεν είναι πλήρης. Η κάθετη ανθεκτικότητα (που έχουν οι ποικιλίες Raja ή White Lady) οδηγεί σε συνολική προστασία για λίγα χρόνια. Οι νέες φυλές σπάζουν συνήθως αυτή τη μορφή ανθεκτικότητας. Η οριζόντια ανθεκτικότητα οδηγεί σε μια πολύ μικρότερη μόλυνση, με μικρή απώλεια παραγωγής, αλλά αυτή η μορφή έχει πολύ καλή διάρκεια (όπως η ποικιλία Santé). Κάτω από πολύ υγρές συνθήκες αυτή η ανθεκτικότητα πρέπει να ενισχυθεί με χημικό ψεκασμό.
Υπάρχουν πολλά χημικά σκευάσματα που έχουν επίδραση ενάντια στον περονόσπορο. Τα σκευάσματα επαφής είναι πολύ χρήσιμα όταν ο καιρός δεν είναι πάρα πολύ υγρός, μη άριστος για το παθογόνο, και το φύλλωμα δεν έχει κλείσει ακόμα και είναι θεραπεύσιμο. Τα χαλκούχα και διθειοκαρβαμιδικά σκευάσματα είναι χρήσιμα αυτήν την περίοδο, αλλά υπάρχουν και άλλα σκευάσματα επίσης. Η προσκολλητικότητα των φαρμάκων αυτών είναι πολύ σημαντική. Μερικά παλαιότερα προϊόντα δεν έχουν προσκολλητικότητα και ξεπλένονται από τις πρώτες μικρές βροχοπτώσεις. Άλλα προϊόντα, όπως το Bravo έχουν ένα εξαιρετικά καλή προσκολλητικότητα.
Σε υγρές και βροχερές συνθήκες, τα μυκητοκτόνα επαφής δεν είναι ικανοποιητικά. Οι ποικιλίες με μεγάλο φύλλωμα δεν μπορούν να προστατευθούν από αυτά τα προϊόντα, και ολόκληρη η επιφάνεια των φυτών είναι απολύτως ευπρόσβλητη. Σ’ αυτή την περίπτωση πρέπει να χρησιμοποιηθούν τα διασυστηματικά μυκητοκτόνα. Υπάρχουν μερικά σκευάσματα (Ridomil, Sandofan, Tanos, Forum,...) που είναι πολύ αποτελεσματικά. Τα διασυστηματικά μυκητοκτόνα μπορούν να σταματήσουν την ανάπτυξη μυκήτων ακόμα και μερικές ημέρες μετά από τη μόλυνση. Τα προϊόντα επαφής δεν έχουν αυτήν την επίδραση.
Ο χρόνος εφαρμογής του ψεκασμού είναι πολύ σημαντικός. Η επιφάνεια των φυτών πρέπει να είναι πάντα καλυμμένη με τα σκευάσματα επαφής, έτσι χρειάζεται προγραμματισμένους ψεκασμούς ανά 10 έως 14 ημέρες. Τα διασυστηματικά μυκητοκτόνα είναι ακριβά, και οι ψεκασμοί δεν μπορεί να είναι προγραμματισμένοι. Ο ψεκασμός τους πρέπει να γίνεται λίγο πριν από τη μόλυνση, ή λίγο αργότερα. Σ’ αυτή την περίπτωση οι καιρικές συνθήκες παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο. Όταν προβλέπεται μακρά υγρή περίοδος, τα διασυστηματικά μυκητοκτόνα πρέπει να χρησιμοποιούνται το συντομότερο δυνατόν.
Στα μυκητοκτόνα επαφής υπάρχει καθόλου ή πολύ μικρό κίνδυνος για ανάπτυξη ανθεκτικότητας των μυκήτων σε αυτά. Τα διασυστηματικά μυκητοκτόνα αντιπροσωπεύουν έναν πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο. Μην χρησιμοποιείτε το ίδιο ή παρόμοιο μυκητοκτόνο 3 ή περισσότερες φορές σε μια βλαστική περίοδο.
