Παθογόνο αίτιο: Puccinia graminis Pers f.sp. Tritici Eriks & Henn.
Είναι γνωστές πολλές φυλές του μύκητα. Όπως οι περισσότεροι μύκητες που προκαλούν σκωρίαση έτσι και αυτός απαιτεί δύο ταξινομικά διαφορετικούς ξενιστές για να ολοκληρώσει το βιολογικό του κύκλο.
Τα ουρεοδοσπόρια του μύκητα είναι μαύρα προς σκούρα καφέ και μεταφέρονται με τον αέρα. Προσβάλλουν και τις δύο πλευρές των φύλλων και ειδικότερα τα χαμηλότερα αλλά τις περισσότερες φορές τα συναντάμε στους βλαστούς.
Ο μύκητας προσβάλει επίσης τις ταξιανθίες, και ειδικά τους στάχυς του σιταριού και της σίκαλης. Τα σιτηρά τότε μοιάζουν σαν να κάηκαν από φωτιά.
Ένας περιοριστικός περιβαλλοντικός παράγοντας είναι η ύπαρξη ελεύθερης υγρασίας στο ξενιστή. Η προσβολή είναι πιο έντονη όταν ο ξενιστής είναι ευπαθής στην ασθένεια και τότε η ωρίμανσή του καθυστερείται.
Ξενιστές: Έχει βρεθεί στο σιτάρι, στο κριθάρι, στη βρώμη, στη σίκαλη και σε ένα μεγάλο αριθμό αγρωστωδών.
Ο P. Graminis είναι ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα του φαινόμενο της εναλλαγής ξενιστών. Ολοκληρώνει την αγενή του φάση του βιολογικού του κύκλου σε διάφορα φυτά και τον εγγενή του κύκλο σε είδη του γένους Berberis και Mahonia.
Διάδοση και σημασία:
Ο μύκητας P. Graminis απαντάται σε όλο τον κόσμο που καλλιεργούνται ευπαθή σε αυτόν είδη. Μπορούμε να τον βρούμε σε κοίτες ποταμών της αλπικής ζώνης, στη μεσόγειο, το Ισραήλ, το Μαρόκο, την Αγγλία, τη Σουηδία, και την Αμερική. Στα σιτηρά ο μύκητας διαταράζει την κανονική σχέση δεξαμενής-πηγής και λειτουργεί σαν μία ισχυρή δεξαμενή. Επίσης στερεί από του σπόρους τα προϊόντα της φωτοσύνθεσης. Η καταστροφή της επιδερμίδας του φυτού έχει ως αποτέλεσμα ο εξασθενημένος βλαστός να μην μπορεί να θρέψει το στάχυ. Έτσι το φυτό ωριμάζει πρόωρα και παράγονται λιγότεροι και μικρότεροι σπόροι.
Ο βλαστός μπορεί να σπάσει σε σημεία που υπάρχουν πολλές κηλίδες. Κάτω από ιδανικές για το μύκητα συνθήκες η παραγωγή μπορεί να καταστραφεί ολοσχερώς.
Η μαύρη σκωρίαση εμφανίζεται στο χωράφι σε κηλίδες διαμέτρου 0.5- 5μ μέσα στις οποίες τα φυτά παίρνουν κόκκινη απόχρωση που σιγά-σιγά γίνεται καφέ.
Συμπτώματα:
Τα συμπτώματα του μύκητα εμφανίζονται σε όλα τα εναέρια μέρη του φυτού αλλά τα βρίσκουμε στο βλαστό, στους κολεούς και στα φύλλα, σε μεγαλύτερη συχνότητα. Οι φλύκταινες έχουν σχήμα οβάλ-ατρακτοειδές και χρώμα σκούρο καφέ-πορτοκαλί. Ελευθερώνουν τα σπόρια μέσα από την επιδερμίδα του ξενιστή και περιβάλλονται κατεστραμμένους ιστούς του φυτού. Οι φλύκταινες έχουν σκονισμένη εμφάνιση λόγω του μεγάλου αριθμού των σπορίων. Τα σπόρια μπορούν να απελευθερωθούν με το παραμικρό άγγιγμα. Τα τελειοσπόρια παράγονται μέσα στην ίδια φλύκταινα. Το χρώμα της φλύκταινας αλλάζει από το χρώμα της σκουριάς σε μαύρο καθώς η παραγωγή των τελειοσπορίων εξελίσσεται. Αν η παραγωγή των τελειοσπορίων είναι μεγάλη τότε το φυτό εξασθενεί και πλαγιάζει. Τα συμπτώματα είναι πολύ διαφορετικά σε ξυλώδεις ξενιστές. Τα σπερμιογόνια που παράγονται στο πάνω μέρος της φυλλικής επιφάνειας έχουν την όψη ανυψωμένων πορτοκαλί κηλίδων. Οι μικρές ποσότητες μελιτώματος που παράγονται προσελκύουν τα έντομα. Τα ακίδια δημιουργούνται στη κάτω επιφάνεια του φύλλου και έχουν κίτρινο χρώμα.
Κατά την είσοδο σε ένα μολυσμένο χωράφι τα ρούχα μπορεί να αποκτήσουν κόκκινο καφέ χρώμα από τα κολλώδη ουρεοδοσπόρια.
Βιολογικός κύκλος:
Οι πρώιμες προσβολές είναι ασήμαντες και προκαλούνται από ουρεοδοσπόρια(αγενή όργανα αναπαραγωγής) που μεταφέρονται με τον αέρα. Αυτά μπορούν να μεταφερθούν σε μεγάλες αποστάσεις. Η ασθένεια έχει ταχεία εξέλιξη όταν υπάρχει ελεύθερη υγρασία και κανονική θερμοκρασία. Αν η μέση θερμοκρασία είναι 20οC ή και παραπάνω τότε η πρώτη γενιά των ουρεοδοσπορίων θα παραχθεί μέσα σε 1-15 μέρες. Καθώς τα φυτά ωριμάζουν, μαύρα τελειοσπόρια(σκληρά σπόρια σε λανθάνουσα κατάσταση) αρχίζουν να παράγονται.
Καταπολέμηση:
Η καταπολέμηση του μύκητα γίνεται με τη χρήση ανθεκτικών ποικιλιών. Επίσης πρέπει να αποφεύγουμε την υπερβολική άρδευση, να απομακρύνουμε τα μολυσμένα φύλλα και να αποφεύγουμε την γειτνίαση των φυτωρίων με ξενιστές του μύκητα. Ποικιλίες, ημερομηνία σποράς, και ζιζανιοκτόνα που καθυστερούν την ωριμότητα μπορούν να κάνουν το φυτό πιο ευπαθές στη προσβολή.
