Όνομα εντόμου: Heterodera avenae Wollenweber
ενιστές: Σιτάρι, κριθάρι, σίκαλη, καλαμπόκι
Διάδοση και σημασία:
Ο νηματώδης είναι πολύ συνηθισμένος στην Ιρλανδία, Αγγλία, σε πολλές Βόρειες ευρωπαϊκές χώρες, Ιταλία, Ισραήλ, Ινδία , Αυστραλία και Βόρειο Αμερική. Προσβάλει τις ρίζες και προκαλεί κιτρίνισμα των φυτών αλλά και μείωση της παραγωγής τους.
Το μέγεθος της προσβολής από το νηματώδη επηρεάζεται από τις κλιματικές συνθήκες αλλά και από το τύπο του εδάφους.
Συμπτώματα:
τα χωράφια που έχουν προσβολή από το νηματώδη εμφανίζουν κηλίδες με κοντά κίτρινα φυτά που μπορεί να έχουν κόκκινους η μοβ μεταχρωματισμούς. Η πρώιμες προσβολές είναι τυχαία διασκορπισμένες μέσα στο χωράφι και τα φυτά έχουν κίτρινο άρρωστο χρώμα. Το κίτρινο χρώμα οφείλεται στην έλλειψη αζώτου που προκαλείται από την δυσλειτουργία της ρίζας. Το κιτρίνισμα των φυτών μπορεί να προκληθεί επίσης από τροφοπενείες του εδάφους( κυρίως αζώτου) αλλά και από μύκητες ή ιώσεις.
Οι προσβεβλημένες από το νηματώδη περιοχές γεμίζουν συχνά με ζιζάνια τα οποία κάνουν ορατό το πρόβλημα ιδιαίτερα αν το κυρίαρχο ζιζάνιο είναι η παπαρούνα. Η περιοχή μπορεί επίσης να γεμίσει με αγρωστώδη ζιζάνια τα οποία βοηθούν στη διατήρηση του νηματώδη γιατί είναι ξενιστές του.
Η καταπολέμηση των αγρωστωδών ζιζανίων είναι πολύ σημαντική όταν χρησιμοποιούμε ανθεκτικές στο νηματώδη ποικιλίες σιτηρών γιατί διαφορετικά τα οφέλη της ανθεκτικής ποικιλία μειώνονται.
Ένας ακόμη τρόπος αναγνώρισης του νηματώδη είναι η χαρακτηριστική προσβολή στη θυσανώδη ρίζα του σιταριού. Αν ανασηκώσουμε προσεκτικά τις ρίζες σιτηρών με έντονη προσβολή, θα διαπιστώσουμε την παρουσία μιας σπογγώδης μάζας στη ρίζα που συγκρατεί ασυνήθιστη ποσότητα χώματος.
Περιγραφή Νηματώδη:
Ο Νηματώδης βρίσκεται στο έδαφος, έχει χρώμα σκούρο καφέ και δημιουργεί κύστες λεμονοειδούς σχήματος και μήκους 1 mm. Κάθε κύστη αποτελείται από το νεκρό σώμα του θηλυκού νηματώδη που είναι πολύ σκληρό και περιέχει μεγάλο αριθμό προνυμφών. Οι προνύμφες βρίσκονται κουλουριασμένες μέσα στα αυγά. Οι προνύμφες είναι πολύ καλά προστατευμένες και μπορούν να διατηρηθούν στο έδαφος για πολλά χρόνια. Κάθε χρόνο μερικά αυγά μόνο εκκολάπτονται την άνοιξη και οι προνύμφες διαφεύγουν στο έδαφος. Αν οι προνύμφες δεν βρουν κατάλληλο φυτό για να τραφούν, πεθαίνουν μέσα σε μερικούς μήνες.
Βιολογικός κύκλος:
Ολοκληρώνει μόνο μία γενιά το χρόνο. Όταν καλλιεργηθεί ευπαθές φυτό σε μολυσμένο έδαφος ένας μεγάλος αριθμός προνυμφών προσβάλει τις ρίζες του οι οποίες γίνονται καχεκτικές και μερικές φορές νεκρώνονται. Αν τα σιτηρά σπαρθούν προς το τέλος του φθινοπώρου οι ρίζες του μπορεί να προσβληθούν πριν την έναρξη του χειμώνα. Το φυτό αντιδρά με τη δημιουργία καινούριων ριζών οι οποίες προσβάλλονται και αυτές με τη σειρά τους. Με τον τρόπο αυτό το ριζικό σύστημα του φυτού γίνεται κοντό και θυσανώδες. Οι προνύμφες τρέφονται και αναπτύσσονται στις ρίζες. Οι αρσενικές γίνονται λεπτές και μετακινούνται ελεύθερες στο έδαφος ενώ θηλυκές αποκτούν λεμονοειδές σχήμα και συγκρατούνται σταθερά από τη ρίζα με το κεφάλι τους. Το ζευγάρωμα γίνεται έξω από τη ρίζα και το αρσενικό πεθαίνει αμέσως μετά.
Λίγο μετά τη γονιμοποίηση το θηλυκό πεθαίνει και αυτό και αρχίζει η δημιουργία της κύστης. Το σώμα του από λευκό γίνεται καφέ και σκληρό. Το καφέ χρώμα της κύστης καλύπτεται από μία άσπρη κρούστα(υποκρυσταλικό στρώμα) και σε μεγάλες προσβολές οι κύστες διακρίνονται σαν μικρά άσπρα σώματα διασκορπισμένα επάνω στα ριζίδια.
Θηλυκές κύστες είναι ορατές κατά την διάρκεια του Ιουνίου και του Ιουλίου. Κατόπιν με το όργωμα και το σάπισμα της καλαμιάς οι κύστες ελευθερώνονται στο έδαφος.
Καταπολέμηση:
Οι απώλειες από την ασθένεια μπορούν να μειωθούν αν η διατηρηθεί η καλή δομή του εδάφους, η γονιμότητα και τα επίπεδα της οργανικής ουσίας. Συνίσταται επίσης η αμειψισπορά, η χρήση ανθεκτικών ποικιλιών αλλά και η χρήση νηματοδοκτόνων.
