Όνομα εντόμου: Λατινικό: Rhopalosiphum padi, Sitobion avenae
Ξενιστές:
Το Sitobion avenae έχει ως κύριο ξενιστή το δέντρο Prunus padus (είδος κερασιάς με μικρό καρπό) και ως δευτερεύοντες διάφορα είδη σιτηρών όπως το κριθάρι, το καλαμπόκι, τη βρώμη και το σιτάρι.
Διάδοση και σημασία:
Οι αφίδες μπορούν να προκαλέσουν ζημιά στα εαρινά δημητριακά με δυο τρόπους: α) μετάδοση του ιού του κίτρινου νανισμού του κριθαριού στα νεαρά φυτά νωρίς τη καλλιεργητική περίοδο, β)απώλεια στη παραγωγική λόγω της τροφικής τους δραστηριότητας. Μεγάλες προσβολές μπορεί να προκαλέσουν μείωση του αριθμού των κόκκων ανά στάχυ και συνεπώς σημαντική απώλεια στη παραγωγή.
Rhopalosiphum padi – η αφίδα αυτή βρίσκεται συνήθως στα κατώτερα φύλλα αλλά αν αυξηθεί πολύ ο αριθμός τους προσβάλει όλο το φυτό. Αυτή η αφίδα είναι ένας από τους πιο σημαντικούς φορείς του ιού BYDV. Παρόλο του γεγονότος ότι προσβάλλουν κυρίως τα χειμερινά σιτηρά, μπορεί και να έχουμε προσβολές και μετά το τέλος του χειμώνα μεταδίδοντας έτσι τον BYDV και στο εαρινό κριθάρ. Sitobion avenae – αυτή η αφίδα ζει όλο το χρόνο επάνω σε σιτηρά και αγρωστώδη. Ο πληθυσμός της γίνεται αντιληπτός κατά τον Ιούλιο και είναι το πιο σπάνιο είδος αφίδας που προβάλει τις ταξιανθίες. Η πιο συνηθισμένη ζημιά που κάνει είναι οι τραυματισμοί του εαρινό κριθαριού λόγω της τροφικής της δραστηριότητας
Συμπτώματα:
Αν οι συνθήκες είναι κατάλληλες την άνοιξη και νωρίς το καλοκαίρι ο πληθυσμός των αφίδων μπορεί να αυξηθεί ραγδαία και να προκαλέσει τραυματισμούς στα φυτά. Αυτοί οι τραυματισμοί μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα την καθυστέρηση της ανάπτυξης των φυτών, το ωχρό χρώμα και τη δημιουργία κόκκινων ή μοβ μεταχρωματισμών στις κορυφές των φύλλων, τα οποία συνήθως μαραίνονται. Μόνο μεγάλοι πληθυσμοί μπορούν να προκαλέσουν αυτά τα συμπτώματα οι οποίοι γίνονται εύκολα ορατοί επάνω στα φυτά Ένα άλλο σύμπτωμα είναι η εμφάνιση του μελιτώδους εκκρίματος που με τη σειρά του δημιουργεί μυκητιάσεις όπως η καπνιά.
Περιγραφή του εντόμου:
Rhopalosiphum padi : Το άπτερο ενήλικο έχει σχήμα σφαίρας , πράσινο-καφέ χρώμα και 1-2mm μήκος.
Φέρει επίσης μαύρα στίγματα στην κοιλιακή χώρα και ένα κοντό και χοντρό μυζητήρα. Τα ενήλικα είναι μαύρου χρώματος.
Sitobion avenae : Το άπτερο έχει 2.4-2.8mm μήκος, φέρει μαύρες κεραίες έχει κόκκινα μάτια και χρώμα πράσινο προς κόκκινο-καφέ. Ο μυζητήρας είναι μαύρος και η ουρά μακριά απαλού πράσινου ή κίτρινου χρώματος. Τα πτερωτά ενήλικα έχουν κεφάλι και θώρακα χρώματος κόκκινου-καφέ και κοιλιά κόκκινη ή πράσινη και μερικές φορές φέρει 5-6 πλευρικές κηλίδες.
Βιολογικός κύκλος:
Το Rhopalosiphum padi διαχειμάζει σαν αυγό στο Prunus padus. Την άνοιξη ένα ιδρυτικό και 2-3 γενιές από θυγατρικά αναπτύσσονται πάνω σε αυτό προκαλώντας ζάρες στα φύλλα. Τα πτερωτά θυγατρικά μεταναστεύουν στα σιτηρά. Μετά την άνθηση οι αφίδες εγκαθίστανται στις ταξιανθίες τα κορυφαία φύλλα και τους στάχυς. Το φθινόπωρο, τα πτερωτά αρσενικά που παράγονται εκεί μεταναστεύουν στον κύριο ξενιστή. Τα πτερωτά θυληκα από τα δημητριακά δίνουν τα άπτερα οωτόκα θηλυκά στον κύριο ξενιστή. To Sitobion avenae διαχειμάζει σαν αυγό στις καλαμιές των σιτηρών και εκκολάπτεται προς το τέλος του χειμώνα δίνοντας πολλές γενιές παρθενογενετικών θυγατρικών Κατόπιν δημιουργούνται οι πτερωτές αφίδες οι οποίες προσβάλλουν τα κορυφαία φύλλα των σιτηρών και μόλις δημιουργηθούν οι στάχυς τους προσβάλλουν και αυτούς. Όταν ο πλυθησμός των αφίδων είναι πολύ μεγάλος όταν οι σπόροι στους στάχυς αρχίζουν να σκληραίνουν τα πτερωτά ενήλικα κάνουν την εμφάνιση τους και μεταναστεύουν σε άλλα σιτηρά που είναι ακόμη πράσινα για να δημιουργήσουν καινούργιες αποικίες. Το φθινόπωρο εμφανίζονται τα sexupara τα οποία γεννούν τα sexuales. Τα θηλυκά γεννούν αυγά μόνο το χειμώνα.
Καταπολέμηση:
Είναι σημαντικό να ξεχωρίσουμε τους δύο κύριους λόγους για τους οποίους κάνουμε τη χημική καταπολέμηση των αφίδων στο εαρινό κριθάρι: α) για να αποφύγουμε τη μετάδοση του ιού BYDV στα νεαρά φυτά β) για να ελαττώσουμε της ζημιές που προκαλούνται από τη τροφική δραστηριότητα των αφίδων.
To χωράφι πρέπει να ελέγχεται σε εβδομαδιαία βάση για αφίδες μόλις το φυτό φτάσει το στάδιο(GS32) που ο δεύτερος κόμβος είναι ορατός. Όταν το 50% των φυτών προσβληθεί από τις αφίδες τότε θα πρέπει να επέμβουμε με εγκεκριμένο εντομοκτόνο για να αποφύγουμε την ζημιά που θα προκληθεί από τη τροφική δραστηριότητα των αφίδων. Όταν το φυτό φτάσει στο στάδιο της εμφάνισης του στάχυ(GS59), τότε πριν κάνουμε οποιαδήποτε εφαρμογή με εντομοκτόνο θα πρέπει να λαμβάνουμε υπ όψιν τις καιρικές συνθήκες. Αν κατά τη διάρκεια της έκπτυξης του στάχυ το 50% των φυτών έχει προσβληθεί από τις αφίδες και ο καιρός είναι άστατος, τότε η εφαρμογή με εντομοκτόνο θα πρέπει να γίνει σε λίγες μέρες. Αυτό γίνεται γιατί ο άστατος καιρός θα μειώσει το ρυθμό πολλαπλασιασμού των αφίδων. Αν ο καιρός είναι σταθερός και ζεστός τότε πριν το ψεκασμό θα πρέπει να εκτιμηθεί ο αριθμός των ωφέλιμων εντόμων που υπάρχουν στον αγρό όπως τα κολεόπτερα του γένουςcoccineλlidae (ενήλικα και κάμπιες). Αν δεν βρεθούν ωφέλιμα έντομα τότε θα πρέπει να ψεκάσουμε. Αν όμως βρεθούν τότε θα πρέπει να αναβάλουμε το ψεκασμό μέχρι την αρχή της ανθοφορίας(GS61).Ο αριθμός των αφίδων στην αρχή της ανθοφορίας(GS61) θα πρέπει να υπερβεί τις 5 ανά στάχυ ή τις 30 ανά φύλλο σημαία για να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε την εφαρμογή με εντομοκτόνο.
Εκτός από τα παραπάνω, θα πρέπει να λαμβάνουμε υπ όψιν τις επικρατούσες καιρικές συνθήκες και τον αριθμό των ωφέλιμων εντόμων. Η χρήση εντομοκτόνου συνίσταται αν ο καιρός είναι σταθερός και ζεστός και δεν υπάρχουν ωφέλιμα έντομα. Επίσης θα πρέπει να λαμβάνουμε πάντοτε υπ όψιν το στάδιο ωρίμασης της καλλιέργειας. Αν το φυτό φτάσει στο στάδιο του ώριμου γάλακτος (GS73) τότε ο ψεκασμός δεν συμφέρει οικονομικά.
Τα πυρεθροειδή εντομοκτόνα (permethrin, deltamethrin –Vaztak 10 EC) είναι τα καλύτερα για την αποφυγή της μετάδοσης του BYDV από τις αφίδες. Αυτό γιατί θανατώνουν πολύ γρήγορα τις αφίδες. Τα σκευάσματα που περιέχουν τη δραστική ουσία pyrimicarb συνίστανται όταν υπάρχουν ωφέλιμα έντομα γιατί δεν είναι βλαβερή για αυτά.
Τα σκευάσματα που είναι εγκεκριμένα για τη φθινοπωρινή χρήση στα σιτηρά είναι τα εξής: dimethoate (Bi 58 EC,Perfekthion), pirimicarb (Pirimor 50 wg)κλπ.
